Eieren en nesten

Dinosaurussen behoren tot de reptielen, en de meeste reptielen leggen eieren dus werd al vroeg aangenomen dat dinosaurussen ook eieren gelegd zouden hebben. Er zijn later dan ook heel wat eieren gevonden die als dinosauruseieren geïdentificeerd werden. Dat wordt gedaan door middel van microscopisch onderzoek want het is bekend dat de structuur van de eierschaal van dino's verschilde van die van andere reptielen. Maar lange tijd was onzeker van welke dinosaurus de gevonden eieren waren. Er waren wel aanwijzingen te vinden in de vorm van in de buurt gevonden ouderdieren of van al uitgekomen maar onmiddellijk daarna gestorven babydinosaurussen, maar dat was natuurlijk bij veruit de meeste vondsten niet het geval. In deze moderne tijd staan de wetenschappers heel wat moderne apparatuur ter beschikking om in de gefossiliseerde eieren te kunnen kijken, zoals de CAT-scan. Via deze methode zijn al heel wat eieren geïdentificeerd en we kunnen nu zeggen dat van de volgende dinosaurussen met zekerheid eieren zijn gevonden.

hadrosaurussen
hypsilophodonten
ceratopiden
sauropoden
therizinosauriden
troodoniden
oviraptorosaurussen
dromaeosauriden

Niet zeker zijn gevonden eieren die kunnen toebehoren aan stegosauriden en ankylosauriden.
Alle eieren van dinosaurussen hadden een harde schaal, en niet zoals bij sommige schildpadden een zachte schaal.

Je zou verwachten dat dinosaurussen geweldig grote eieren zouden leggen, vooral als je aan de 30 meter lange sauropoden denkt maar dat valt toch tegen. Als de eieren namelijk te groot zouden worden, zou ook de schaal dikker moeten worden en dan zou een babydinosaurus zichzelf niet meer uit het ei kunnen bevrijden. Waarschijnlijk is 30 cm voor een dinosaurusei wel het maximale. De schaal was wel hard maar toch zaten er poriën in om zuurstof door te laten. Hagedissen, slangen, vogels en krokodillen hebben allemaal een zogenaamde eitand. Dit is een verharde hoorn waarmee bijvoorbeeld vogels zich een weg uit het ei vrijmaken. Het is heel goed mogelijk dat dinosaurussen ook zoiets hebben gehad, maar dit is niet met zekerheid te zeggen.
De eieren werden in nesten gelegd die kunnen variëren van een eenvoudig uitgegraven kuil tot aan met zorg gemaakte nesten van plantaardige materialen. Daar werden dan de eieren in gelegd, en men neemt aan dat dat er veel zijn geweest. Waarschijnlijk is de sterfte onder jonge dinosaurussen zeer groot geweest, en om de populatie op peil te houden moesten er wel veel jongen geboren worden. Soms werden eieren gewoon in een nest gedumpt maar soms werden ze ook in een precieze vorm half verticaal gelegd. Het lijkt er op dat de eieren dan met de hand goed gelegd zijn. Daarna werden de eieren met bijvoorbeeld plantaardig materiaal afgedekt om op een bepaalde temperatuur te worden uitgebroed, zoals bijvoorbeeld krokodillen doen. In tegenstelling wat vroeger werd aangenomen was er althans bij sommige dinosaurussoorten wel zorg voor de eieren. Als de temperatuur te hoog werd moest de afdeklaag verminderd worden bijvoorbeeld. Onlangs zijn ook bewijzen gevonden van echt broedende dinosaurussen die dus op het nest gingen zitten, dit is bekend van oviraptor

Ook van de allergrootste dinosaurussen kwamen dus maar kleine jongen ter wereld, die dan echter in een verschrikkelijk tempo opgroeiden. Van sommige dinosaurussen is bekend dat ook na het uitkomen de jongen nog een behoorlijke tijd verzorgd werden. Dat is goed te zien aan de nesten, als er veel vertrapte eieren liggen is dat een teken dat de jongen na het uitkomen tenminste nog een tijd in het nest bleven. Als er veel opengebroken maar verder nog intacte eieren in het nest liggen is dat een aanwijzing dat de jongen het nest meteen na het uitkomen hebben verlaten.

Tyrannosauriden: Jonge tyrannosauriden hebben een lange snuit met scherpe tanden wat op onafhankelijkheid wijst
Hypsilophodonten en dino's die hun eieren vertikaal en in een complexe vorm leggen: Dit wijst eerder op begraven van de eieren dan op broeden. Broedkolonies met individuele nesten op een afstand van een volwassen dier wijst erop dat de nesten bewaakt werden. Half intacte eierschalen wijzen erop dat de pas uitgekomen dieren snel het nest verlieten. In sommige gevallen wijzen snel groeiende en met babyfaces uitgeruste jongen echter op broedzorg. Het is bekend dat jongen die geholpen moeten worden vaak zogenaamde babyfaces bezitten die de moederlijke zorg van het ouderdier opwekken. Denk hierbij maar eens aan de vertederende kopjes van jonge katjes of hondjes.
Kleine theropoden: Loopvogelachtige dieren zoals oviraptor die op een nest is gevonden wijzen sterk op het uitbroeden van de eieren. De vertrapte eierschalen wijzen erop dat de jongen gevoed werden door de ouderdieren.
Hadrosaurussen: Nestkolonies en beenderbedjes wijzen op broedzorg. Nesten werden met plantaardig materiaal afgedekt en door de ouderdieren verzorgd. Ook hier wijzen de vertrapte eierschalen en jongen met babyfaces op verzorging door de ouders. Als ze het nest verlieten konden ze waarschijnlijk wel voor zichzelf zorgen. Het lijkt erop dat de jongen met de kudde meekonden als ze ongeveer een lengte hadden van de helft van een volwassen dier.
Ceratopiden: Nesten waarin plotseling overleden jongen zaten wijzen erop dat de jongen op ongeveer 1/5 van een volwassen dier met de kudde meegingen.
Sauropoden: Voetsporen van sauropoden laten zien dat jonge sauropoden pas opgenomen werden in een kudde als ze 1/3 van een volwassen dier waren.

December 1998 werd door Luis Chiappe bekend gemaakt dat hij en zijn team in Argentinië een veld met eieren en dinosaurusembryo's hadden gevonden. De site, Auca Mahuida genoemd naar een nabijgelegen vulkaan, bevindt zich op ongeveer 88 km van de dichtsbijzijnde stad. De eieren lagen er gewoon voor het oprapen en bij het lopen hoorde je gewoon het kraken van stukjes eierschaal onder je voeten. In de eieren (van sommige althans) bleken nog embryo's te zitten waarvan enkele zelfs nog met afdrukken van huid. De huidafdrukken laten een reptielenhuid met scuta zien. Aan de hand van tanden, sommige maar 2.5 mm lang kon toch de soort achterhaald worden die in deze grote broedkolonie geleefd hadden. Het waren embryo's van sauropoden en aan de hand van de tanden werd Titanosaurus als de meest voor de hand liggende sauropode gezien. De meeste sauropoden hebben spatelvormige tanden maar titanosaurussen hebben penvormige tanden. Verder zijn titanosauriden de enige sauropoden tot dusver gevonden in de Rio Colorado formatie en de enige waarvan we weten dat ze in het krijt hebben geleefd. Wat aan de eieren opvalt is dat zij niet zoals de tot dusver gevonden eieren ovaalvormig zijn maar rond. Uit deze 15 centimeter grote eieren kwamen dinosaurussen ter wereld die volwassen ongeveer 12-13 meter lang werden.