Van dino naar vogel II

Enkele skeletkenmerken

Hieronder volgen we het spoor van dinosaurussen naar vogels aan de hand van enkele skeletkenmerken, en zien deze kenmerken steeds vogelachtiger worden.
Belangrijke opmerking vooraf
Voor de duidelijkheid vermeld ik hier even dat Avialae en Aves niet door alle paleontologen hetzelfde worden gebruikt. Jacques Gauthier heeft avialae benoemd in 1986 als: Archaeopteryx plus alle moderne vogels en alle maniraptoren die van hun laatste gemeenschappelijke voorouders afstammen. Bij de skeletkenmerken gaan we van deze formulering uit. Er gaan echter de laatste tijd stemmen op die vinden dat de hierbovenstaande formulering van toepassing is op de klasse Aves. Dat wil zeggen dat bijvoorbeeld Archaeopteryx in het eerste geval ingedeeld wordt in Avialae en in het tweede geval in Aves. Avialae wordt dan als volgt geformuleerd: Neornithes (moderne vogels) plus alle maniraptoren dichter bij hen dan bij deinonychus. Voor deinonychosauria geldt de volgende formulering: Deinonychus en alle maniraptoren dichter bij hem dan bij vogels.

Als je bij de volgende tekeningen de nieuwere formulering wilt gebruiken moet je dus Avialae vevangen door Aves en Aves vevangen door Neornithes.

Allereerst bekijken we de voeten,

We zien dat de voeten steeds vogelachtiger worden en hoe dat komt zien we als we er een paar van wat dichter bij bekijken. Het is opvallend dat een vogel-embryo tijdens zijn groei bijna dezelfde ontwikkeling maakt van de benen en voeten als dinosaurussen hebben doorgemaakt van Saurischia tot aan Aves (vogels).

SaurischiaEmbryo stadium A

We zien dat bij zowel vroege Saurischia als bij vogel-embryo's de fibula of kuitbeen tot aan de enkels doorloopt. Ze hebben beide 5 tenen of in ieder geval rudimentaire overblijfselen die op 5 tenen wijzen. De eerste teen van zowel saurischia als van vogel-embryo's zit boven aan de enkel vast aan de voetwortelbeentjes.

TheropodaEmbryo stadium B

Bij Theropoden verliest de eerste teen het kontakt met de enkel en zakt naar beneden, en dit gebeurt precies hetzelfde bij embryo's in stadium B van hun ontwikkeling. Theropoden en embryo's hebben beiden nog beenderen in de voet die op vijf tenen wijzen. Hiervan is de vijfde teen bij dinosaurussen niet meer dan een stukje overgebleven bot en niet zichtbaar bij levende exemplaren. Hoewel de eerste teen bij theropoden gezakt is wordt hij niet gebruikt bij het lopen.

TetanuraeAvialaeEmbryo stage C

Bij Tetanurae zien we dat ze een grote ascending process hebben, een soort botuitgroeisel net boven de enkel. Ook bij embryo's van stadium C begint nu zo'n ascending process te groeien. Wat verder opvalt is dat omdat de tibia oftewel scheenbeen veel harder groeit dan het kuitbeen dit kuitbeen het kontakt met de enkel verliest, een kenmerk van vogels. Ook is in dit stadium teen V geheel verdwenen. Avialae zijn primitieve vogels of bijna vogels. Hier zitten alle dieren die dichter bij vogels staan dan bij deinonychosauria (dromaeosauriden). Een belangrijk kenmerk van deze groep is de omgekeerde hallux of 1e teen. Die draaide helemaal naar de achterkant van de voet en gaf vogels de mogelijkheid om takken vast te grijpen.

AvesEmbryo volgroeid

Bij Aves zien we dan dat de middenvoetbeentjes vergroeien tot een bot en zo de tarsometatarsus vomt. Ook de ascending process vergroeid en dit gebeuren zien we bij een volgroeid vogel-embryo terug. Als we het groeiproces van een vogel-embryo volgen komen we alle stadia van de dinosaurusontwikkeling weer tegen. Een belangrijke aanwijzing dat vogels via theropode, tetanurean, coelurosaurian dinosaurusssen zijn ontstaan.
Laten we nu de handen eens bekijken

In zeer primitieve dinosaurussen en ornitischia zien we nog een hand met 5 vingers waarvan vinger 3 de langste is. Vanaf de saurischia zien we dat vinger nummer 2 de langste is, sauropodomorpha heeft nog 5 vingers maar theropoden (ceratosauria) hebben er maar 4. Als we dan de ontwikkeling verder volgen zien we dat vinger 4 geheel verdwijnt en dat de handen langer worden (dromaeosauridae). Bij de primitieve vogels (avialae) worden de vingers nog langer en bij moderne vogels zijn vinger 2 en 3 aan elkaar gegroeid. Het lijkt of hij uit een geheel is gevormd maar je kunt toch nog 3 vingers onderscheiden.
De armen

In tegenstelling tot wat veel mensen denken werden de armen van dinosaurussen langer. Hierop zijn natuurlijk enkele uitzonderingen zoals de tyrannosauriden. Maar bij de maniraptoren zoals de dromaeosauriden is de armlengte 3/4 van de beenlengte of meer zoals bij archaeopteryx.
Een volgend kenmerk zijn de heupen

We zien dat de groep dinosaurussen die we Ornithischia noemen, heupen hebben die veel op die van vogels lijken. Toch zijn vogels uit de andere groep voortgekomen de Saurischia. Dit weten we omdat de rest van de skeletkenmerken van de ornithischia niet verder doorlopen richting vogels maar die van de saurischia wel! Zoals boven al vermeld lopen de kenmerken van armen, handen, benen en voeten via de theropode lijn van de dinosaurussen en dit gegeven zien we ook weer terug bij de heupen. Allereerst zien we dat de pubis (groen) naar voren gericht is en bij de tetanurae eindigt die pubis met een boot. Langzamerhand draait de pubis dan via de dromaeosauridae naar achteren en bij de avialae wordt dan de boot verkleind.
Zijn er nog meer aanwijzingen ?
Ja, een volgende aanwijzing is de staart. Je ziet dat hoe dichter de dinosaurussen bij vogels staan, hoe minder staartwervels er zijn. Om tot Aves gerekend te kunnen worden mag de staart niet langer zijn dan 25-26 wervels. Bij primitieve theropoden (ceratosauria) zien we zo'n 50 staartwervels en bij coelurosauria niet meer dan 40. Als we verder bij de vogels komen zien we dat de staart minder beweeglijk wordt. Het zogenaamde transition point komt steeds dichter bij het begin van de staart te liggen. Dit punt geeft de overgang aan van de beweeglijke staartwervels naar de onbeweeglijke staartwervels. Dit komt overeen met het eindpunt van de staartwervels met zijvertakkingen. Bij de wat modernere vogels vergroeien de staarwervels geheel en vormen de voor vogels zo karakteristieke Pygostyle. Bij embryos bestaat de staart trouwens nog uit losse wervels die pas later vergroeien.

Is dit nu alles ?

Nou nee, er zijn nog overeenkomsten in sleutelbeenderen die vergroeien en zo de furcula vormen en de schedel veranderd. Eerst was de gehele kaak gevuld met tanden, vanaf de tetanurae zitten de tanden alleen nog voor de oogkassen en langzamerhand vermindert het aantal tanden tot aan de eerste vogels waarbij de tanden kleiner werden en later zelfs geheel verdwenen. De herseninhoud nam geleidelijk aan toe maar groeide pas explosief bij de vogels.
Wie na dit alles gelezen te hebben nog denkt dat dinosaurussen zijn uitgestorven die is .......
En dan nu het skelet van een moderne vogel, een raaf.