Volgens de meeste paleontologen stammen de vogels af van gevederde dinosaurussen. Maar omdat Archaeopteryx gezien wordt als de eerste vogel, waren er tot voor kort geen 'echte' dinosaurussen bekend met veren. Dit werd door tegenstanders van de dino-vogel theorie als belangrijk bewijs tegen deze theorie naar voren gebracht. Verder was daar nog het enorme tijdverschil tussen de eerste vogel (Archaeopteryx) en volgens de voorstanders van de dino-vogel theorie zijn naaste verwanten de dromaeosauriden.
Archaeopteryx leefde ongeveer 155 miljoen jaar geleden en de dromaeosauriden zoals Velociraptor ongeveer 80 miljoen jaar geleden. Verder zijn deze dinosaurussen en ook een nog dichter bij de vogels staande in Argentinie gevonden dinosaurus (Unenlagia) veel te groot om te kunnen vliegen. Dus om de stelling van de paleontologen te bewijzen dat vogels afstammen van dinosaurussen hadden ze een dinosaurus nodig
die aan de volgende eisen moest voldoen.
Om een overzicht te krijgen gaan we eerst 120 miljoen jaar terug in de tijd naar de provincie Liaoning in China.
Sinosauropteryx wordt nu door 3 specimen vertegenwoordigd en was de eerste dinosaurus gevonden in de Liaoning provincie. Met zijn 1 meter lengte had hij de grootte van een kalkoen, maar ongeveer 2/3 van die lengte bestaat uit staart. Zijn hoofd stond op een slanke soepele nek en was relatief lang met een grote oogkas. Sinosauropteryx vertrouwde waarschijnlijk op zijn gezichtsvermogen bij het jagen. Hij had een diep en smal lichaam met vrij korte, maar robuuste armen met gespecialiseerde handen die uitgerust waren met een krachtige eerste vinger. Dit met de slanke snijdende tanden en de lange achterbenen, gemaakt om te rennen, maakten van sinosauropteryx een kleine maar effectieve jager. Uit zijn maaginhoud blijkt dat hij op kleine hagedissen en zoogdieren heeft gejaagd. Prooidieren zijn echter niet het enige wat binnen in sinosauropteryx is gevonden: in het grootste exemplaar, waarschijnlijk een vrouwtje, zijn 2 kleine ovale eieren in de onderbuik te zien. Het eerste bewijs van dinosauruseieren in het lichaam van een dinosaurus ooit.
Het meest spectaculaire aan de vondst is echter de zwarte halo die rond het lichaam van sinosauropteryx
loopt van het bovenlichaam, van de kop tot aan het eind van de staart en aan de onderzijde van
de staart maar ook plukjes over de rest van het lichaam. Bij vergroting lijkt deze halo te bestaan uit
kleine zwarte haarachtige structuren, waarschijnlijk hol, van ongeveer 40 mm lengte. Omdat de haarachtige
structuren door elkaar heen lopen zijn zij bij leven waarschijnlijk zacht en plooiend geweest. Zeker
nog geen echte veren maar misschien een soort van proto-veren, ook al omdat veren waarschijnlijk als zulke
haarachtige structuren moeten zijn ontstaan.
Sinosauropteryx © J. Arts, based on original artwork of M. Skrepnick
Protarchaeopteryx tot nu toe bekend van een enkel incompleet fossiel, was de volgende dinosaurus die
uit het oude meer tevoorschijn kwam. Hoewel van dezelfde grootte als sinosauropteryx, had protarchaeopteryx
een kleinere staart, maar langere armen en grijpende vingers met lange klauwen. De tanden (met een zaagrand zoals snijmessen) is een volgende karaktereigenshap van typische theropoden, maar in tegenstelling tot andere dinosaurussen zijn de eerste 4 paar, 4 maal groter dan de overige tanden. Het meest opvallende aspect van deze dinosaurus is zijn huidbedekking die bestaat uit kleine veren van zo'n 3 centimeter lengte op zijn lichaam en
13 centimeter lange staartveren die hoewel kleiner, erg veel lijken op de staartveren van Archaeopteryx.
Veel paleontologen zullen Protarchaeopteryx als een gevederde dinosaurus beschouwen, maar het skelet is
nogal door elkaar gehutseld en hoewel zeer onwaarschijnlijk, kunnen de veren van een vogel zijn geweest
en alleen bij puur toeval bij Protarchaeopteryx zijn terecht gekomen.
Er was meer bewijs nodig voor het bestaan van gevederde dinosaurussen, en die liet niet lang op zich wachten.
Protarchaeopteryx © J. Arts
In 1997 werden 2 specimen van weer een andere dinosaurus gevonden in deze regio: Caudipteryx. Caudipteryx is van dezelfde afmeting als de andere twee species van Liaoning theropoden maar onderscheid zich van de andere 2 door de vrijwel gehele afwezigheid van tanden in de bek, op 4 paar na die in de voorste helft van de bek zitten en vrijwel recht vooruit wijzen. Het lichaam schijnt wat zwaarder gebouwd te zijn dan die van Protarchaeopteryx, de staart is relatief kort (zo'n 1/4 van de lichaamslengte) en de armen zijn ook nogal kort. Goed bewaarde veerafdrukken zijn goed zichtbaar in beide exemplaren en liggen netjes naast elkaar en volgen het skelet goed zodat het zeker te noemen is dat deze veren
aan Caudipteryx hebben toebehoort. Het moet een zeer mooi dier zijn geweest om te zien met zijn in een soort waaier eindigende staartveren. Ook zijn armen waren met een rij veren bedekt, hoewel korter als de veren van Archaeopteryx en symetrisch (dus niet geschikt om te vliegen), precies zoals voorspelt dat een gevederde niet vliegende dinosaurus eruit zou moeten zien.
Een geschrokken Caudipteryx schiet weg © J. Arts
De meeste paleontologen zullen het er over eens zijn dat de ontdekking van veren op 2 verschillende
theropoden het bewijs is voor de dino-vogel theorie. De veren van Caudipteryx en Protarchaeopteryx zijn
het meest overtuigende visuele bewijs van deze stelling, maar zeker niet het enige bewijs. In de laatste
20 jaar zijn veel kenmerken die toegeschreven werden aan vogels teruggevonden bij theropoden waaronder
de furcula (samengegroeide sleutelbeenderen), half-maanvormig beentje in de pols, een naar
achteren wijzende pubis en nog meer wat subtielere karaktereigenschappen. Er blijven echter nog steeds
vragen over die op dit moment nog niet of nog niet zeker te beantwoorden zijn. Hoeveel dinosaurussen
met veren waren er eigenlijk ? Studies naar de verwantschap van Caudipteryx en Protarchaeopteryx laten
zien dat zij erg dicht stonden bij de allereerste vogel Archaeopteryx. Dus als we een voorzichtige houding
aannemen kunnen we zeggen dat alleen de meest vogelachtige dinosaurussen veren hadden. Het weinige
fossiele bewijs van huidafdrukken lijkt deze stelling te onderschrijven. Huidafdrukken van bijvoorbeeld
Carnotaurus laten een 'normale' reptielenhuid zien met scuta, en de onlangs in Argentinie gevonden
embryos van sauropoden laten ook een reptielenhuid zien. De chinese fossielen kunnen mogelijk ook antwoord
geven op twee andere, maar verwante, vragen:
De buitengewone fossilisatie van de Liaoning theropoden kan ons helpen om enkele onbegrepen gebieden van de dinosaurusbiologie te begrijpen. De aanwezigheid van 2 kleine eieren bij Sinosauropteryx suggereert dat dinosaurussen net als andere reptielen 2 eileiders hadden en niet zoals bij moderne vogels 1. Dit wijst er dan weer op dat zij net als 'gewone' dinosaurussen veel eieren gelegd hebben om de overlevingskans te vergroten. Verder zijn sommige paleontologen van mening dat het ademhalingsapparaat van Sinosauropteryx hetzelfde is als van levende reptielen zoals krokodillen. Maar tot gedetailleerde studies van deze theropoden geheel zijn afgerond kunnen deze speculaties niet bevestigd worden. Het onderzoek naar deze belangrijke theropoden is pas begonnen en met de mogelijkheid dat uit dit chinese meer nog meer wonderbaarlijks naar boven komt kunnen we stellen dat het onderzoek zeker nog verder zal gaan.
Gebasseerd op een artikel uit Quarterly, het kwartaalblad van The Dinosaur Society UK door David M. Unwin Department of Earth Sciences, University of Bristol.De tot juni 2005 gevonden dinosaurussen met veren:
De tot juni 2005 gevonden dinosaurussen met veren:
Dilong paradoxus