Archaeopteryx

von Meyer, 1861

ClassificatieVindplaatsgrootte 1 blok= 25X25cm
'Oude vleugel'
Dinosauria
Saurischia
Theropoda
Tetanurae
Coelurosauria
Maniraptora
Avialae

Jura laat 159.4 - 144.2 mjg

Een vogel tussen de dinosaurussen, wat is dat nu weer. En toch zie je deze vogel meestal in dinosaurussenboeken, en wel bij de theropoden. Waarom is dat? Dat komt omdat veel paleontologen denken dat vogels van de dinosaurussen afstammen en Archaeopteryx is daarvan een mooi voorbeeld. Van Archaeopteryx wordt algemeen aangenomen dat het een van de eerste vogels is. Dat komt omdat in Duitsland een skelet is gevonden in een soort kleilaag waar de afdrukken van de veren nog goed te zien waren. Aan het skelet viel niet zo gauw op te merken dat het om een vogel ging want het leek erg veel op een dinosaurusskelet. Er zijn zelfs skeletten in musea gevonden die te boek stonden als Compsognathus. Waarom leek hij dan zoveel op een dinosaurus? Welnu, deze vogel had een bek met tanden en vogels hebben geen tanden, deze vogel had een staart en tegenwoordige vogels hebben die niet. Nu zul je denken dat je genoeg vogels met een staart kunt opnoemen maar daar vergis je je in want vogelstaarten zijn eigenlijk gewoon lange veren die gewoon aan hun kont vastzitten. Archaeopteryx had een echte benige staart zoals honden bijvoorbeeld hebben. De staart was wel bedekt met veren maar toch. Het was waarschijnlijk niet zo'n geweldige vlieger, maar eerder eentje die in bomen klom en zich er dan in een glijvlucht uit liet vallen, want dat is nog een duidelijk verschil met vogels van nu, Archaeopteryx had klauwen aan zijn handen. Hiermee kon hij in bomen klimmen. Archaeopteryx leefde in de Juraperiode in wat nu Europa is, samen met de dinosaurus Compsognathus waar hij qua skelet zo veel op leek.

Laatste nieuws (december 2005)

Er is een nieuwe Archaeopteryx beschreven in het wetenschappelijk tijdschrift Science. Hoewel nieuw...........
Het is onbekend wanneer deze vogel/dinosaurus nu eigenlijk is gevonden omdat het in het bezit was van een private verzamelaar. Toen deze in de jaren '70 overleed ontdekte zijn vrouw dit specimen. Zij benaderde het Senckenberg museum (Frankfurt, Duitsland) om het exemplaar te kopen maar die kon het (vele?) geld niet opbrengen en zij benaderden op hun beurt een amerikaans museum. Die wist wel een geldschieter te vinden die overigens ook nog eens een hart voor de wetenschap heeft. Zo werd dit skelet gekocht door het kleine "The Wyoming Dinosaur Center" kortweg WDC. Er werden wel enkele belangrijke eisen door de geldschieter gesteld zoals dat het altijd in een museum voor de wetenschap ter beschikking zal staan.
Het specimen is op het ogenblik, nadat het nu dus beschreven is, nog steeds in het Senckenberg museum waar een cast wordt gemaakt en het origineel zal hierna naar Amerika worden verscheept om verder geprepareerd en bestudeerd te worden. Hierna wordt het pas tentoongesteld in het museum omdat eerst de veiligheidsvoorzieningen verbeterd moeten worden. Dit in verband met brandgevaar, maar ook met diefstal. Dit is nu officieel het tiende Archaeopteryx exemplaar!
Een van de belangrijke dingen die nu aan het licht zijn gekomen na bestudering van het 10e exemplaar is dat Archaeopteryx een draaibare tweede teen heeft gehad net zoals bijvoorbeeld Velociraptor. Dit is al door sommige wetenschappers geopperd maar het bewijs was niet eenduidend en stond ter discussie. Deze discussie lijkt nu te zijn afgelopen!


Welke fossielen van Archeopteryx xijn nu gevonden? We beginnen bij de oudste.

Specimen #0  Archaeopteryx lithographica  BSPHGM    Als eerste* gevonden in 1861 door Von Meyer en de naamgever, oude vleugel. (* zie specimen 4)
 specimen #1  Archeopteryx lithographica BMNH 37001  London exemplaar  Gedeeltelijke schedel en skelet met veerafdrukken. Rechter voet en delen van de hand zijn niet gevonden.
 Specimen #2  Archaeopteryx lithographica  HMN 1880 MB 1880/81  Berlin exemplaar Meest compleet skelet als het om beenderen en veerafdrukken gaat.
 Specimen #3  Archeopteryx  Private handen  Maxburg exemplaar  In 1958 gevonden en 1959 beschreven. In private handen en onbekende verblijfsplaats. Schedel wordt vermist.
 Specimen #4  Archaeopteryx  TM 6428  Haarlem exemplaar  De enige die in Nederland te zien is (teylers museum, Haarlem) en eigenlijk de oudste! Nog vóór de veer gevonden (1855) maar stond eerst als Pterosaurus te boek. Gedeeltelijk skelet.
 Specimen #5  Archaeopteryx recurva  JM 2257  Eichstätt exemplaar  Bijna geheel compleet skelet maar zonder veerafdrukken, werd eerst als Compsognathus geclassificeerd.
 Specimen #6  Wellnhoferia  Burgermeister-Muller Museum  Solnhofen exemplaar  Ook dit werd eerst als Compsognathus herkend! In 1988 door Wellnhofer bescheven, en omdat er kleine verschillen zijn o.a. in de lengte van de staart als apart genus voorgesteld. Controversieel!
 Specimen #7  Archaeopteryx bavarica  BSP 1999 I 50  München exemplaar  In 1993 door Wellnhofer beschreven en is het kleinste skelet van allemaal.
 Specimen #8  Archaeopteryx sp  In prive bezit    Men weet niet waar dit exemplaar nu is en er bestaat alleen een afdruk van uit 1997. Gedeeltelijk skelet.
 Specimen #9  Archaeopteryx  in prive bezit  "Chicken wing"  Dit exemplaar bestaat uit enkele handbeenderen, daarom de bijnaam "Chicken wing". Alleen onder een lamp zijn veerafdrukken te zien.
 Specimen #10  Archaeopteryx  WDC-CSG-100  "Wyoming specimen" ?  De nieuwste Archeopteryx en vrijwel compleet.


Bron: New Scientist
Het museum
En een mooie site met veel info en foto's, maar in het duits: Fossielen-Solnhofen


© J. Arts
© J. Arts
© J. Arts
Het skelet van Archaeopteryx